The Raft documentary

Laatst zag ik via het Nederlandse documentaire kanaal 2 DOC https://2doc.nl een interessante documentaire genaamd The Raft. Het bracht een wetenschappelijk experiment uit 1973 in beeld waar onderzoek werd gedaan naar menselijk geweld, conflict en seksuele aantrekkingskracht en wat er voor nodig is om vrede te bereiken.  

Het experiment was zo opgezet dat elf proefpersonen – zes vrouwen en vijf mannen – op een vlot genaamd de Alcali van de Canarische Eilanden met de zeestroming mee naar Mexico zouden dobberen. Zo zaten de proefpersonen voor langere tijd op een plek waar ze niet weg konden, waardoor hopelijk iemands ware aard tevoorschijn kwam en kon worden bestudeerd.  

De Mexicaanse sociaal antropoloog  Santiago Genovés, die het experiment had opgezet, had bedacht dat er – op papier in elk geval – zoveel mogelijk conflict in de groep moest zijn. Zo werden er proefpersonen geselecteerd uit alle hoeken van de wereld, met verschillende achtergronden in religie en cultuur. Ook werden er zoveel mogelijk ‘knappe’ proefpersonen geselecteerd, omdat dit waarschijnlijk het geweld zou doen aanwakkeren. Genovés zelf maakte als onderzoeker ook deel uit van de bemanning aan boord de Alcali. Eén aspect van het experiment was dat vrouwen in leiderschapsposities zaten. Zo waren er een vrouwelijke kapitein, een kikvorsvrouw en een vrouwelijke scheepsarts uitgezocht.

Toen het experiment van start ging, merkte Genovés tot zijn verrassing dat het er na enkele weken op zee eigenlijk tamelijk vreedzaam aan toe ging aan boord. De onderzoeker begon zich in de periode daarna wel zo provocerend te gedragen om conflicten uit te lokken, dat er verschillende mensen aan boord waren die uiteindelijk met gedachtes rondliepen om hem te vermoorden.

Een van de dingen die Genovés deed, was de Zweedse kapitein Maria uit haar functie zetten en zichzelf tot kapitein benoemen. Ze zou hier later op terugblikken (met de nodige frustratie, was mijn indruk) als iets dat feitelijk muiterij was en als zodanig een strafbaar feit.

Het is gelukkig niet tot het ombrengen van Santiago Genovés gekomen. Wel vond er een bijna-aanvaring plaats met een vrachtschip. In die noodsituatie bleek Genovés totaal ongeschikt te zijn als zelfbenoemd kapitein, want hij had totaal geen idee hoe hiermee om te gaan. Als van nature nam Maria, de vrouwelijke kapitein, het roer over – letterlijk en figuurlijk. Zij kon de andere bemanningsleden zodanig aansturen dat een dodelijke aanvaring werd voorkomen.

Na dit voorval was Genovés zijn gezag kwijt. Hij werd ziek, trok zich terug en liet het experiment – het eigenlijke onderzoeken dat hij deed – verslonzen. Van wat ik uit de documentaire begreep, ging er een zucht van verlichting door de bemanning van het vlot heen en keerde de vrede en de saamhorigheid terug aan boord. Zonder verdere kleerscheuren heeft men in grote solidariteit de overkant van de Atlantische oceaan weten te bereiken.

Het opmerkelijke aan dit experiment, is dat het in sommige opzichten leek te zijn ‘mislukt’, maar nadere inspectie geeft een andere blik op de feiten. Het leek Genovés niet op te vallen dat de proefpersonen eigenlijk, ondanks zijn pogingen geweld uit te lokken, een vreedzame situatie hadden gecreëerd. Of zoals een van de deelneemsters aan het experiment, Fé Seymour, het aan het einde van de documentaire verwoordt:

Ik denk dat het experiment van Santiago een groot succes was. Maar ik denk dat hij dat niet begreep. We konden namelijk met ontwikkeling, diepgang en begrip en liefde met elkaar praten en is dat niet het antwoord op geweld? […] Alle conflicten in de wereld zijn altijd ‘wij’ en ‘zij’. En we begonnen als ‘wij’ en ‘zij’ en we werden ‘wij’.

In een interview met de maker van deze documentaire, Marcus Lindeen, werd hem gevraagd wat hij had geleerd van dit project. Hij antwoordde dat hij dacht dat de wereld beter af zou zijn wanneer vrouwen meer leiderschapsposities zouden krijgen. Ik denk dat zelf ook, maar zelfs wanneer een mannelijke onderzoeker voor een experiment bedenkt dat vrouwen leiderschapsposities moeten krijgen, dan nog probeert hij deze terug te kapen; helaas met muiterij als het moet. Wellicht dat genderrollen hier ook een part in speelden. Maar alles bij elkaar ik vind de documentaire een verhaal van hoop. Het bewijst dat we in staat zijn veel vreedzamer te leven dan we ooit voor mogelijk hielden.

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *